فلسفه خواندن سوره حمد و توحید برای مردگان چیست‌؟



پرسش:با سلام مدتی است این سؤال به ذهنم می آید که علت قرائت فاتحه بر مزار ها چه است و طبق کدام سنت است؟ از پاسخ شما متشکرمپاسخ:
در روایات زیادی توصیه و ترغیب به زیارت اهل قبور و احسان نمودن و هدیه دادن به آنها آمده است. در روایتی که از پیامبر صلی الله عیه و آله نقل شده است آن حضرت چنین می فرماید:
مردگانتان را که در قبرها آرمیده‏اند از یاد نبرید. مردگان شما امید احسان شما را دارند. مردگان شما زندانی هستند و به کارهای نیک شما رغبت دارند. آنها خود، قدرت انجام کاری ندارند، شما صدقه و دعائی به آنها هدیه کنید.[1]
و در حدیثی از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود: مرده به خاطر طلب رحمت و آمرزشی که برای او می‏شود شادمان می‏گردد همان گونه که زنده بوسیله هدیه‏ای که به او می‏دهند خوشحال می‏گردد.[2]
احسان به مردگان مصایق متعددی دارد، مانند دادن خیرات، مبرات و هدیه نمودن ثواب آن به آنان، طلب استغفار از خداوند برای آنان و نیز انجام برخی اعمال که از آنها به عنوان صدقات جاریه یاد شده است؛ مانند ایجاد بناهای خیریه، مدرسه سازی، مسجد سازی و ...، کار هدایت و ارشاد مردم، ایجاد پارک و فضای سبز جهت استفاده عموم و ...، که تمام این اعمال توسط فرشتگان الهی ثبت و به کسانی که به نیت آنها احسان می گردد داده می شود.
یکی از بهترین اعمال خیر قرائت قرآن و تدبر در آن است، خصوصا سوره حمد یا فاتحة الکتاب که در آیه شریفه 87 از سوره حجر در کنار کل قرآن قرار گرفته است، آنجا که می فرماید:*وَ لَقَدْ آتَیْناکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانی‏ وَ الْقُرْآنَ الْعَظیمَ*[3] «ما به تو سوره حمد و قرآن عظیم دادیم!»
و در روایات می یابیم که فاتحة الکتاب از شریف ترین گنجینه های عرش است که خداوند متعال پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله را به آن مشرّف نموده است.[4]
در روایت دیگری رسول اکرم‌ می‌فرماید: "هر مسلمانی سوره حمد را بخواند، پاداش او به اندازه کسی است که دو سوم قرآن را خوانده و گویی به هر فردی از مردان و زنان مؤمن هدیه‌ای فرستاده است‌." در روایت دیگری آمده است‌: "گویا همه قرآن را خوانده است‌."(5)
و نیز پیامبر اکرم‌به جابر فرمود: "آیا به تو تعلیم ندهم افضل سوره‌ای که در قرآن نازل شده‌؟ عرض کرد: آری‌! پدر و مادرم به فدایت باد به من تعلیم فرما، پیامبر سوره حمد که‌ام الکتاب است را به او آموخت‌، سپس اضافه فرمود: این سوره شفای هر دردی است‌، مگر مرگ‌."(6)
در مورد سورة توحید نیز، روایات فراوانی از امامان معصوم‌: وارد شده‌، که قرائت آن‌، ثواب یک سوم قرائت قرآن را دارد.
همچنین رسول خداص می‌فرماید: "کسی که قُل هو الله را یک بار بخواند، گویا یک سوم قرآن را قرائت کرده و اگر دو مرتبه بخواند، گویا دو سوم قرآن را خوانده و اگر سه مرتبه بخواند، مانند این است که همة قرآن را قرائت کرده‌."(7)
بنابراین‌، طیق این روایات حمد دوسوم قران و توحید یک سوم قران می باشد و جمعشان یک ختم قران است لذا بیش‌تر برای مردگان نیز این دو سوره قرائت می‌شود.
اما ممکن است دلایل زیر نیز بی تاثیر نباشد.
1. سوره حمد و توحید، از جمله سوره‌هایی است که همة مردم به قرائت آن آشنا هستند، چون هر مسلمانی در نمازهای روزانه‌، این دو سوره را قرائت می‌کند، بنابراین‌، در مجالس ختم‌، وقتی بخواهند برای مرده‌ای‌، قرآن قرائت کنند، می‌گویند فاتحه‌ای قرائت کنید; بدیهی است که افراد کمی به بقیه سوره‌های قرآن آشنا هستند.
2. ممکن است فلسفه قرائت این دو سوره برای مردگان‌، به علت عظمت این دو سوره در بین بقیه سوره‌های قرآن باشد. رسول اکرم‌دربارة سوره حمد می‌فرماید: "قسم به کسی که جان من به دست او است‌، خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور و نه حتی در قرآن‌، مثل این سوره را نازل نکرده است و این ام الکتاب است‌." این سوره فهرستی از مجموع محتوای قرآن است که بخشی از آن توحید و شناخت صفات خدا و بخشی دیگر دربارة معاد و رستاخیز و قسمتی دیگر در مورد هدایت و گمراهی که جداکننده مؤمنان و کافران است سخن می‌گوید."(8)
البته خیرات فرستادن برا ی اموات منحصر به این دوسوره مبارکه نمی باشد چرا که
اباالحسن علی ابن موسی الرضا علیهما السلام فرمود: من زار قبر مؤمن فقرأ عنده «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» سبع مرّات غفر اللَّه له و لصاحب القبر[9] کسی که زیارت کند قبر مؤمنی را و نزد او هفت بار سوره قدر را بخواند، خداوند او را و صاحب قبر را می بخشاید.
[1]- عن النبیّ صلّی اللَّه علیه و آله: لا تنسوا موتاکم فی قبورهم و موتاکم یرجون إحسانکم و موتاکم محبوسون یرغبون فی أعمالکم البرّ و هم لا یقدرون، اهدوا إلی موتاکم الصّدقة و الدّعاء. انوار الهدایة ص 115 به نقل از: الحکم الزاهرة با ترجمه انصاری صفحه 232.
[2]- الحکم الزاهرة با ترجمه انصاری، ص: 233
[3]- سوره حجر آیه 87.
[4]- تفسیر المنسوب به إمام الحسن العسکری علیه السلام، صفحه 29 ذیل عنوان: فضل فاتحة الکتاب
[5]- مجمع البیان‌، شیخ طبرسی‌; ج 1، نشر دار الفکر.
[6]همان‌
[7]. تفسیر نور الثقلین‌، الحویزی‌، ج 5، ص 702، نشر دار الکتب الاسلامیة‌.
[8]. تفسیر نمونه‌، آیت الله مکارم شیرازی و دیگران‌، ج 1، ص 3، نشر دار الکتب الاسلامیة‌
[9].البحار 82/ 169 به نقل از الحکم الزاهرة با ترجمه انصاری، ص: 233 منبع: پایگاه حوزه، 12277

منبع:http://www.askdin.com/showthread.php?t=3909