خشم حضرت سلیمان بر هدهد

پرسش:
در قرآن آمده وقتی حضرت سلیمان با خبر شد هدهد غایب است بسیار خشمگین شد و گفت اگر بدون عذر غیبت کرده او را بسختی مجازات می کنم و سرش را می برم
درسته خشم سلیمان بیهوده نبود ولی این قدر خشم و مجازات واقعا غیر انسانی و سخت گیرانه نیست؟ آن هم در برابر یک پرنده؟
 
پاسخ:
در آیات 20 و 21 سوره مبارکه نمل، جریان سرکشی حضرت سلیمان (علیه السلام) از پرندگان و فقدان هدهد و تهدید حضرت سلیمان(علیه السلام) نسبت به او بیان شده است:
 
«وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ *لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ ؛(1) و جوياى [حال] پرندگان شد و گفت مرا چه شده است كه هدهد را نمى ‏بينم يا شايد از غايبان است*قطعا او را به عذابى سخت عذاب مى ‏كنم يا سرش را مى برم مگر آنكه دليلى روشن براى من بياورد»
 
در تفسیر نمونه در توضیح این برخورد انظباطی حضرت سلیمان(علیه السلام) با هدهد، علت را به دقت در فعل و انفعالات یک قلمرو بزرگ و حفظ نظم آن و منظم نمودن ارکان مسئولیتی آن بیان می نماید:
 
« يك حكومت سازمان يافته و منظم و پر توان، چاره ‏اى ندارد جز اينكه تمام فعل و انفعالاتى را كه در محيط كشور و قلمرو او واقع مى‏ شود زير نظر بگيرد، و حتى بود و نبود يك پرنده، يك مامور عادى را از نظر دور ندارد، و اين يك درس بزرگ است.
 
" سليمان" براى اينكه حكم غيابى نكرده باشد، و در ضمن غيبت هدهد روى بقيه پرندگان، تا چه رسد به انسانهايى كه پست هاى حساسى بر عهده داشتند اثر نگذارد افزود:" من او را قطعا كيفر شديدى خواهم داد"! (لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذاباً شَدِيداً).
" و يا او را ذبح مى‏ كنم"! (أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ).
" يا براى غيبتش بايد دليل روشنى به من ارائه دهد" (أَوْ لَيَأْتِيَنِّي بِسُلْطانٍ مُبِينٍ).
منظور از" سلطان" در اينجا، دليلى است كه مايه تسلط انسان، بر اثبات مقصودش گردد، و تاكيد آن بوسيله" مبين" براى اين است كه اين فرد متخلف حتما بايد دليل كاملا روشنى بر تخلف خود اقامه كند.»(2)
 
همچنین تفاوت سطح افراد، در نوع برخورد با آنها موثر است مانند برخورد با سامری که سطح بالایی داشت (3) یا جریان طلب مائده حواریون (4) 
لذا در این توضیح، حفظ انظباط میان ماموران حکومت و جلوگیری از سرایت یک فعالیت نامنظم به بقیه اعضا، به همراه تفاوت سطح افراد که طبعا تفاوت مجازات را می طلبد، را می توان بعنوان علت این برخورد حضرت سلیمان(علیه السلام) برشمرد.
 
پی نوشت ها:
1. نمل/20 و 21
2. تفسیر نمونه، ج15، ص 441و442
3. آیه شریفه 96 سوره طه، تفاوت سطح او با سایرین و در واقع سطح بالای او را نشان می دهد: «قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ...(طه/96)گفت به چيزى كه [ديگران] به آن پى نبردند پى بردم و به قدر مشتى از رد پاى فرستاده [خدا جبرئيل] برداشتم و آن را در پيكر [گوساله] انداختم...»
یک چنین فردی با چنین سطحی، لغزیده است، معلوم است که مجازات او بسیار شدید است.
4. در آیات 112 -115 سوره مائده جریان درخواست حواریون حضرت عیسی(علیه السلام) از آن حضرت بیان می شود. آنان درخواست نزول مائده آسمانی میکنند تا حضرت عیسی(علیه السلام) از خداوند درخواست نموده و بر آنان نازل شده و آنها از آن مائده تناول کنند تا قلوبشان مطمئن شده و از گواهان بر آن باشند:
«قَالُوا نُرِيدُ أَنْ نَأْكُلَ مِنْهَا وَتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا وَنَعْلَمَ أَنْ قَدْ صَدَقْتَنَا وَنَكُونَ عَلَيْهَا مِنَ الشَّاهِدِينَ( مائده/113) گفتند مى‏ خواهيم از آن بخوريم و دلهاى ما آرامش يابد و بدانيم كه به ما راست گفته‏ اى و بر آن از گواهان باشيم» و خداوند در پاسخ این درخواست اینگونه می فرماید:
«قَالَ اللَّهُ إِنِّي مُنَزِّلُهَا عَلَيْكُمْ فَمَنْ يَكْفُرْ بَعْدُ مِنْكُمْ فَإِنِّي أُعَذِّبُهُ عَذَابًا لَا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ(مائده/115) خدا فرمود من آن را بر شما فرو خواهم فرستاد و[لى] هر كس از شما پس از آن انكار ورزد وى را [چنان] عذابى كنم كه هيچ يك از جهانيان را [آن چنان] عذاب نكرده باشم»
یعنی وقتی چنین عنایتی شد و سطح افراد آنقدر بالا آمد که چنین اعجازی را به چشم دیدند که هیچ احدی آنرا ملاحظه نکرده است دیگر انکار آن هم مجازاتی در پی دارد که احدی در عالم آن مجازات را نداشته است .