زمان و مكان قتل نفس زكيه

پرسش:
لطفا در مورد نفس زكيه، زمان و مكان قتل، هدف و همچنين نسب ايشان توضيح دهيد.

 


پاسخ:
بخش اول؛ توضیح نشانه و مراد از نفس زکیه
کشته شدن نفس زکیه از نشانه های ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) به شمار می رود که در روایات متعددی بدان اشاره شده و در زمره علایم حتمی ظهور قرار گرفته است: «خمس علامات قبل قیام القائم: الصیحة و السفیانی و الخسف و قتل النفس الزکیّة و الیمانی»؛ پیش از ظهور حضرت مهدی (ع) پنج نشانه تحقق پیدا می کند: صیحه آسمانی، خروج سفیانی، فرورفتگی در بیداء (مکانی نزدیک مکه)، کشته شدن نفس زکیه و خروج یمانی.(1) آنچه به عنوان نشانه حتمی مد نظر است، تنها کشته شدن شخصی پاک و بی گناه است که با توجه به نشانه بودن این واقعه، فاصله کمی با ظهور خواهد داشت. اما جزئیات این نشانه مانند اينكه فرزند امام حسن است یا امام حسین(علیهما السلام)؟ سفیر امام است یا در صدد تشکیل پایگاهی برای ایشان؟ در چه روزی به قتل می رسد؟ و دیگر جزئیات این واقعه را نمی توان دخیل در حتمی بودن این نشانه برشمرد. هرچند برخی از این موارد مانند مکان کشته شدن نفس زکیه با توجه به تعدد روایات، مکه و در بین رکن و مقام خواهد بود.

بخش دوم؛ نسب نفس زکیه(منتسب به امام حسن یا امام حسین(علیهما السلام))
در برخی روایات گفته شده ایشان از قریش است(2) و در برخی دیگر به طور دقیق تر نام ایشان را «محمد بن الحسن»(3) و در روایتی نیز نسب ایشان را به امام حسین(علیه السلام) برگردانده اند.(4) روایت اول که دلالت به قرشی بودن نفس زکیه می کند، هیچ منافاتی با حسنی یا حسینی بودن وی ندارد و با هر دو فرض سازگار است. اما در مورد دسته دوم که ایشان را فرزند حسن نامیده است، دو احتمال وجود دارد: یکی اینکه نام پدر بلاواسطه ایشان حسن باشد و دیگری اینکه نسب ایشان به امام حسن(علیه السلام) برمی گردد. با توجه به اینکه پدر ایشان در روایات مشهور و معروف نبوده است، کمی بعید است که منظور روایات پدر بلاواسطه ایشان باشد، البته به دلیل ابهام روایات نیز نمی توان به طور قطع نسب ایشان را به امام حسن(علیه السلام) برگرداند. روایت ناظر به حسینی بودن ایشان نیز ضعف سندی دارد. بنابراین تنها می توان به قرشی بودن و سیادت ایشان معتقد شد و جزئیات آن یعنی حسنی یا حسینی بودن وی را نمی توان به طور قطع ثابت کرد.

بخش سوم؛ مکان این نشانه(کوفه یا مکه)
در غالب روايات به كشته شدن نفس زكيه در مكه مكرمه(5) و يا بين ركن و مقام(6) اشاره شده است. اما در برخي روايات نيز به كشته شدن انسان پاكي(نفس زكيه) به همراه هفتاد نفر از صالحان در پشت كوفه يا همان نجف اشرف اذعان كرده اند.(7) آنچه روشن است نشانه بودن قتل نفس زكيه است كه به مدت كوتاهي قبل از ظهور شكل مي گيرد و اين اتفاق بين ركن و مقام صورت گرفته و جزو نشانه هاي قطعي است اما روايتي كه به كشته شدن نفس زكيه به همراه هفتاد نفر از صالحان اشاره كرده است، در ادامه به كشته شدن جوان هاشمي بين ركن و مقام نيز اذعان كرده است كه اين خود قرينه اي بر تفاوت اين دو شخص است و از آنجايي كه غالب روايات، نفس زكيه مشهور را همان شخصي كه بيت ركن و مقام كشته مي شود، معرفي كرده اند، كشته شدن نفس زكيه به همراه هفتاد نفر از صالحان بايد جزو نشانه هاي غير قطعي ظهور باشد و منظور انسان مهذب و پاكي است كه با اصحابش به شهادت مي رسند.

بخش چهارم؛ هدف نفس زکیه(فرستاده امام یا در صدد تشکیل پایگاهی برای امام)
در مورد نفس زكيه تنها يك حديث ضعيف وجود دارد كه ايشان را فرستاده امام زمان(عجل الله عليه و آله) معرفي كرده و هدف فرستادن ايشان به سوي مكه را اتمام حجت بر آنها مي داند.(8) بنابر اين روايت، امام زمان(عجل الله عليه و آله) جواني از بين سپاه خود را به سمت اهل مكه مي فرستد و مردم مكه بعد از ابلاغ پيام امام توسط اين جوان او را بين ركن و مقام به شهادت ميرسانند. این جریان قبل از قیام حضرت مهدی(عجل الله عليه و آله) رخ می دهد و پیام رسانی نفس زکیه در حقیقت به منظور دعوت مردم آن جا برای یاری وکمک به امام در قیام آن حضرت است. در برخي روايات هم به قيام حسني در مكه اشاره شده است كه بر اين فرض مي توان هدف نفس زكيه را ايجاد پايگاهي براي امام و تسهيل قيام ايشان دانست، اما با توجه به اينكه به راحتي نمي توان حسني مذكور را همان نفس زكيه دانست، هدف او را نيز نمي توان ايجاد پايگاه براي امام دانست. بنابراين روايت مستند و محكمي در مورد هدف نفس زكيه وجود ندارد و نمي توان به قاطعيت هدف او را مشخص نمود.

بخش پنجم؛ فاصله این نشانه با ظهور
در مورد فاصله اين واقعه با ظهور نيز روايات گاهي به فاصله پانزده شب اشاره كرده اند(9) و گاهي نيز اين واقعه را نزديك به ظهور دانسته اند.(10)
نكته مشتركي كه بين نشانه هاي قطعي ظهور وجود دارد، نزديكي اين نشانه ها به ظهور است تا به نوعي پس از مشاهده اين نشانه ها، علم به ظهور حاصل شود و به همين دليل بايد قطعي بوده و بداء در آنها راه نداشته باشد. قتل نفس زكيه نيز زماني مي تواند سبب شناخت امام و علم به ظهور ايشان شود كه فاصله چنداني بين اين دو اتفاق نباشد و اگر فاصله زيادي بين آنها باشد، اين ثمره محقق نمي شود. حتي در روايتي امام صادق(عليه السلام) در پاسخ به محمد بن صامت كه سوال كرد آيا بين علائم پنج گانه ظهور و قيام حضرت حجت(عجل الله عليه و آله) فاصله زيادي خواهد شد؟ امام فرمود: «اين علائم سلسله وار و پشت سر هم اتفاق مي افتد»(11) و بالاخره به ظهور منجر مي شوند.


پی نوشت ها:
1. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، (1407)، الکافی، چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ج8، ص310.
2. ابن أبي زينب، محمد بن ابراهيم، (1397)، الغيبة(للنعماني)، تصحیح علی اکبر غفاری، اول، تهران، نشر صدوق، ص258.
3. صدوق(ابن بابویه)، محمد بن علی، (1395)، كمال الدين و تمام النعمة، تصحیح علی اکبر غفاری، دوم، تهران، اسلامیه، ج1، ص331.
4. عياشى، محمد بن مسعود، (1380)، تفسیر، تصحیح: هاشم رسولی محلاتی، اول، تهران، مطبعه علمیه، ج1، ص65.
5. الغيبه نعماني، ص258.
6. كمال الدين و تمام النعمة، ج1، ص331.
7. مفيد، محمد بن محمد، (1413)، الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد، اول، قم، كنگره شيخ مفيد، ج2، ص368.
8. مجلسى، محمدباقر، (1403)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، دوم، بیروت، دار إحياء التراث العربي، ج52، ص307.
9. كمال الدين و تمام النعمه، ج2، ص649؛ الغيبه نعماني، ص258.
10. بحار الانوار، ج52، ص307.
11. الغيبه نعماني، ص262.

http://www.askdin.com/showthread.php?t=65397&p=1023298&viewfull=1#post10...