انواع قصاص


پرسش: آیا این تقسیم بندی در مورد قصاص از نظر منابع دینی درست است؟

1. قصاصی که از طریق قانون و دادگاه انجام میشود. مثلا چشم در مقابل چشم.

2. قصاص دوم اینکه کار خطایی کرده باشیم و از آن ناراحت و غمگین و نادم شویم. این ناراحتی خودش قصاص خطا هست .

3. قصاص سوم که تمام امورات و اتفاقات زندگیمان مربوط به این نوع از قصاص است. وقتی بخاطر اعمال زشتمان توسط دادگاه بیرونی و دادگاه درونی(عذاب وجدان) قصاص نشویم خداوند قصاص آن را با بلا و مصیبت میگیرد.




پاسخ: برای اینکه نگاه دقیق تری به این موضوع داشته باشیم، چند نکته تقدیم میشود:

نکته اول: قصاص در محدوده حق الناس مطرح است آن هم در قتل و نقص عضو و زخم. اما عذاب وجدان و مکافات عمل در مورد همه گناهان اعم از حق الناس و حق الله وجود دارد و میتواند جبران کننده گناه و یا زمینه ساز جبران آن باشد.

نکته دوم: قصاص و مکافات دنیوی جبران کننده گناه و پاک کننده آن است اما عذاب وجدان به تنهایی و بدون تحقق دیگر ارکان توبه مانند تصمیم بر ترک پاک کننده گناه نیست.
امام علی(علیه السلام) می‌فرماید:

«مَا عَاقَبَ‏ اللَّهُ‏ عَبْداً مُؤْمِناً فِی هَذِهِ الدُّنْیَا إِلَّا کَانَ أَجْوَدَ وَ أَمْجَدَ مِنْ أَنْ یَعُودَ فِی عِقَابِهِ یَوْمَ الْقِیَامَة؛ خداوند بزرگوارتر از آن است ‌تا فردی را که در دنیا مجازات نموده در آخرت نیز دوباره عذاب نماید»(1)

«سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَوْ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ رَجُلٍ أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ فِي الدُّنْيَا أَ يُعَاقَبُ فِي الْآخِرَةِ فَقَالَ اللَّهُ أَكْرَمُ مِنْ ذَلِكَ؛ از امام صادق یا امام باقر(علیهما السلام) پرسیدم کسی که او را سنگسار کردند آیا در آخرت نیز عقاب می‌شود؟ امام فرمود: خداوند بزرگوارتر از آن است که در قیامت او را دوباره عقاب نماید.»(2)

یکی دیگر از دلایلی که قصاص را موجب پاک شدن و آمرزش گناه میداند این است که با قصاص شدن قاتل کفاره قتل از عهده او (یا ورثه) ساقط میشود. اما اگر اولیا دم او را ببخشند و قصاص نکنند کفاره قتل عمد برای جبران گناه بر او واجب میشود.

«يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ كَفَّارَةُ الدَّمِ إِذَا قَتَلَ الرَّجُلُ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَعَلَيْهِ أَنْ يُمَكِّنَ نَفْسَهُ مِنْ أَوْلِيَائِهِ فَإِنْ قَتَلُوهُ فَقَدْ أَدَّى مَا عَلَيْهِ إِذَا كَانَ نَادِماً عَلَى مَا كَانَ مِنْهُ عَازِماً عَلَى تَرْكِ الْعَوْدِ وَ إِنْ‏ عُفِيَ‏ عَنْهُ‏ فَعَلَيْهِ‏ أَنْ يُعْتِقَ رَقَبَةً وَ يَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ وَ يُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِيناً وَ أَنْ يَنْدَمَ‏ عَلَى مَا كَانَ مِنْهُ وَ يَعْزِمَ عَلَى تَرْكِ الْعَوْدِ وَ يَسْتَغْفِرَ اللَّهَ أَبَداً مَا بَقِيَ؛ امام صادق (علیه السلام) فرمود: کفاره قتل این است که قاتل خودش را تسلیم اولیای دم کند. اگر او را قصاص کردند در حالی که او از کار خود پشیمان شده باشد و تصمیم بر ترک آن را بگیرد بخشیده میشود. و اگر اولیای دم او را قصاص نکنند باید یک بنده آزاد کند و دو ماه را پشت سر هم روزه بگیرد و شصت فقیر را هم اطعام کند. علاوه بر اینکه بر آنچه انجام داده باید پشیمان باشد و تصمیم بر ترک داشته باشد و تا آخر عمر استغفار کند.»(3)

نکته سوم: درباره اتفاقات بد زندگی و اینکه همیشه کفاره و نتیجه گناه نیست در ادامه گفتگو خواهیم کرد. همچنین اینکه نتیجه و کفاره گناه همیشه بلای دنیوی نیست. بنابراین نه در بلا بودن کسی به معنای گناهکار بودن اوست و نه در رفاه بودن کسی به معنای درستکار بودن اوست.


پی نوشت ها:

  1. ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول، مصحح: غفارى، على اكبر، قم، جامعه مدرسین، ص214.
  2. کلینی، محمد بن یعقوب(329 ق)الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج7، ص265.
  3. شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، محقق، مصحح، موسوی خرسان، حسن، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق، ج‏8، ص323.
  4. http://www.askdin.com/showthread.php?t=65054&p=1018340&viewfull=1#post10...