سختی زندگی و معیشت در آیه 15 سوره هود

پرسش:
در آیه 15سوره هود ، «حرث» به معنای معیشت مادی و زینت و شهوت دنیایی معنا شده است
سوال این است که چرا دستیابی به شهوت و تامین معیشت برای بسیاری از افراد مشکل است؟
چرا برخی افراد نمی توانند راحت ازدواج کند؟ یا درآمد کسب کنند؟چرا مردم برای تامین معاش زندگی دررنج هستند؟
 
پاسخ:
پرسشگر گرامی! کلمه «حرث» در سوره هودآیه 15 نیامده است، بلکه در آیات دیگری مانند آیه 223 ،سوره بقره و آیه 20، سوره شوری آمده است.
 
خداوند متعال در سوره هود آیه 15می فرماید: «مَنْ کانَ يُريدُ الْحَياةَ الدُّنْيا وَ زينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فيها وَ هُمْ فيها لا يُبْخَسُونَ؛(1) کسانی که زندگی دنیا و زینت آن را بخواهند ، ( نتیجه ) اعمالشان را در همین دنیا بطور کامل به آنها می دهیم و چیزی کم و کاست از آنها نخواهد شد!»
 
این آیه شریفه تهدیدی بر ضد کفار می باشد که علی رغم شناخت حق ،زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح داده و در برابر حق خاضع نمی شوند، لذامی فرماید، کسانی که آخرت را از یاد برده و دنیا را بر آن مقدم نمایند وتنها درجستجوی زندگی دنیوی و زینتهای آن باشند، ما ایشان را به کمال مطلوبشان می رسانیم و نتایج اعمالشان را ناقص نکرده و بطور تام و کامل در همین دنیا به آنها واصل می کنیم ، چون نظام جاری عالم بر اساس علت و معلول جریان داشته و هر عملی عکس العمل خاص خودش را دارد و در این دنیا فرقی نمی کند که فاعل چه قصدی از انجام عمل داشته و چه هدفی را دنبال نموده ، صرفا وقتی عملی انجام شود، نتیجه مخصوص آن عمل عاید می گردد، اما نتایج اخروی به این شکل نیست و مجرد صلاحیت عمل و اخروی بودن آن موجب ثواب اخروی نمی شود، بلکه باید قصد فاعل آن فقط، رضایت خدا باشد.(2)
 
آیات گذشته با ذکر «دلایل اعجاز قرآن» حجت را بر مشرکان و منکران تمام کرد و از آنجا که پس از وضوح حق باز گروهى، تنها به خاطر حفظ منافع مادى خویش، از تسلیم خوددارى مى ‏کنند در این آیه و آیه بعد اشاره به سرنوشت این گونه افراد دنیاپرست کرده است.
 
این آیه بیان یک سنت همیشگى الهى است که اعمال مثبت و مؤثر نتائج، آن از میان نمى‏رود، با این تفاوت که اگر هدف اصلى رسیدن به زندگى مادى این جهان باشد ثمره آن چیزى جز آن نخواهد بود، و اما اگر هدف خدا و جلب رضاى او باشد هم در این جهان تأثیر خواهد بخشید و هم نتائج پربارى براى جهان دیگر خواهد داشت.
 
نمونه این موضوع را امروز در اطراف خود به روشنى مى‏یابیم، جهان غرب با تلاش پیگیر و منظم خود اسرار بسیارى از علوم و دانشها را شکافته، و بر نیروهاى مختلف طبیعت مسلط گشته و با سعى و کوشش مداوم و استقامت در مقابل مشکلات و اتحاد و همبستگى، مواهب فراوانى فراهم نموده است.(3)
 
بنابراین جاى گفتگو نیست که آنها نتائج اعمال و تلاشهاى خود را خواهند گرفت و به پیروزیهاى درخشانى نائل خواهند شد، اما از آنجا که هدفشان تنها زندگى است، اثر طبیعى این اعمال چیزى جز فراهم شدن امکانات مادى آنان نخواهد بود.
 
ذکر کلمه «زینت» بعد از «حیات دنیا»، براى این است که دنیاپرستى و زرق و برق دنیا را محکوم کند، و بهره گیرى معتدل و حساب شده از مواهب این جهان را مجاز شمارد.
کلمه «زینت» که در اینجا به طور سر بسته بیان شده، در آیات دیگر به زنان زیبا، گنج ها و ثروت هاى عظیم، مرکب هاى گران بها و پر زرق و برق، زمین هاى زراعتى و دام هاى فراوان تفسیر شده است :«زُیِّنَ لِلنّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنینَ وَ الْقَناطیرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الأَنْعامِ وَ الْحَرْثِ؛(4)
موضوعات آیه یاد شده و تفسیر مختصر آن همین بود حالا این که شما پرسیده اید چرا رسیدن به رفاه و مال و اموال و زینت های دنیوی برای برخی سخت است و علل سختی ازدواج و و سختی زندگی و رفاه در آیه یاد شده منظور نیست که بخواهد علت اینها را بیان کند.
 
اما این که پرسیده اید چرا دستیابی به شهوت و تامین معیشت برای بسیاری از افراد مشکل و چرا مردم برای  تامین معاش در رنج هستند باید گفت در مقابل هم همین سئوال را می توان مطرح کرد که چرا دستیابی به شهوت و تامین معیشت برای بسیاری از افراد آسان است و غالبا رفتن به طرف شهوات دنیوی و تامین معیشت برای کسانی که حلال و حرام را محترم نمی شمارند و رعایت نمی کنند خیلی آسان است زیرا این دسته از افراد به هر راه و روشی (چه حلال و چه حرام) تمسک می کنند و گاهی به شیوه های غیر متعارف به ثروت و لذات دنیوی می رسند، ولی برای مومنان که رعایت حلال و حرام خدا را می کنند و نمی توانند از هر راهی کسب امور دنیوی کنند ممکن است مقداری سخت باشد که البته خداوند متعال راه کاسبی از راه درست و لذت بردن از نعمت های دنیوی از طریق حلال و مشروع را بیان کرده و از راه حلال نیز می توان به لذات و نعمت های حلال خداوند رسید. خداوند متعال می فرماید:« يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ؛(5) ای مردم! از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید! و از گامهای شیطان، پیروی نکنید! چه اینکه او، دشمن آشکار شماست!»
 
افزون بر آن چه گذشت گاهی خداوند متعال مؤمنان را در نیا با سختی و مشقت در امور دنیوی مورد آزمایش و امتحان قرار می دهد زیرا  ابتلاء و آزمایش الهی برای بالا بردن درجات انسان ها است؛ سختی ها درجات انسان را بالا می برد همان طور که در قرآن داریم خداوند حضرت ابراهیم (علیه السلام) را به امتحانات مختلف آزمایش کرد و پس از انکه ایشان در آخرین امتحان سربلند بیرون آمد، خدا به او فرمود:« إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً ... همانا تو را برای مردم امام قرار دادم؛ (بقره، آیه 124) در صورتی که آن حضرت تا آن زمان مقام نبوت و پیامبری را داشتند، اما خداوند ایشان را به مقام امامت که برتر از پیامبری است، برگزید.
 
این که سئوال کردید چرا برخی افراد نمی توانند راحت ازدواج کند؟ یا درآمد کسب کنند؟ می تواند عوامل مختلفی داشته باشد که برخی به خود فرد بر می گردد و برخی نیز به مسائل محیطی و شرایط حاکم بر جامعه و گاهی قیدها و محدودیت هایی می شود که خود انسانها عامل آن هستند مثلا در بحث موانع ازدواج و مشکلات گاهی ما به دست و خواست خودمان آن قدر قید و شرط پیش پای جوانان گذاشتیم که توان حرکت به جلو را ندارند و یا گاهی چشم و هم چشمی ها، رقابت در تشریفات و تجمل گرایی، توقعات فراوان خانواده ها و.... همگی دست به دست هم می دهند که ما به راحتی نتوانیم مشکلات ازدواج و امور دنیوی خود را حل و فصل کنیم. در اسلام امر ازدواج و تشکیل خانواده بسیار آسان گرفته شده و زندگی بزرگان و پیشوایان بزرگ دینی ما می تواند الگوهای مناسبی برای زندگی ما در دنیا باشد.
 
بنابراین بسیار از مشکلات و موانع ساخته و پرداخته خود انسانها در دنیا می باشد که اگر به معیارها و الگوهای سبک زندگی اسلامی توجه کاف را داشته باشند می توان به راحتی بر این مشکلات غلبه کرد.
 
 
پی نوشت ها:
 1.هود/ 15.
2. ر.ک: المیزان فی تفسیر القرآن، علامه طباطبایی، محمد حسین،قم، انتشارات اسلامی،ج10، ص 181.
3. هود/ 15 .
4. آل عمران/ 14.
5. بقره/ 168.
 6.. بقره/آیه 124 .