مادران ائمه(علیهم السلام)

پرسش:
چند نفر از مادران اهل بیت (علیهم السلام) کنیز و چند نفر همسردائم بودند؟ آیا قبل از ازدواج با امام هم کنیز بودند؟ چرا از آنها تعبیر به کنیز شده؟
 
پاسخ:
مادر پنج نفر از امامان (علیهم السلام) همسر دائم و مادر هفت نفر از آنان، کنیز بودند.
 
مادر حضرت علی (علیه ­السلام) حضرت فاطمه بنت اسد است. ایشان همسر دائم حضرت ابوطاب (علیه السلام) بود و مقام والایی داشت. مادر امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) که حضرت زهرا (سلام الله علیها) سیده نساء عالمین و همسر دائم حضرت علی است. مادر امام باقر( علیه السلام) حضرت فاطمه، دختر امام حسن (علیه السلام)، همسر دائم امام سجاد (علیه السلام) است. مادر امام صادق (علیه السلام) حضرت ام فروه، دختر قاسم بن محمد بن ابوبکر است. وی همسر دائم امام باقر(علیه السلام) است.
 
مادر امامان دیگر کنیز بودند.
 
مادر امام سجاد (علیه السلام) حضرت شهربانو، مادر امام کاظم (علیه السلام) حضرت حمیده، مادر امام رضا (علیه السلام) حضرت نجمه، مادر امام جواد (علیه السلام) حضرت سبیکه، مادر امام هادی (علیه السلام) حضرت سمانه، مادر امام حسن عسکری (علیه السلام) حضرت سوسن، و مادر امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حضرت نرجس، همه از انسان­های عالی مقام و دارای شأنی والا بودند.
 
از زندگی آنها مطالب زیادی در منابع تاریخی و روایی وجود ندارد. اما همان مقدار کمی که در دست است از فضیلت و شان و جایگاه رفیع آنان در بین اهل بیت خبر می­دهد. این که آیا این بانوان محترمه قبل از ازدواج با امام کنیز بودند از منابع تاریخی به دست نمی آید. یعنی جایی چنین سخنی گفته نشده است. به نظر هم نمی­رسد این گونه باشد. از باب مثال، اگر بپذیریم که شهربانو مادر امام سجاد (علیه السلام) دختر یزدگرد سوم است، طبیعی است که دختر یک پادشاه کنیز نیست. همچنین مادر امام زمان به نام حضرت ملیکا که بعدها نامش نرجس شد، دختر یشوع، نوه دختری قیصر روم است که نسب مادرش به شمعون، یکی از حواری حضرت عیسی (علیه السلام) می­رسد.(1) اگر چه در مورد مابقی امامان که مادرشان کنیز بوده مطلبی نداریم اما باز به نظر نمی­رسد که آن زنها قبل از ازدواج با امام کنیز بوده باشند. نکته دیگر اینکه به نظر میرسد تعابیری که درباره این زنان محترمه به عنوان کنیز در منابع وجود دارد اشاره به خرید آنان به عنوان کنیز و یا اسارت آنها به کار رفته است والا آنها قبل از این نه کنیز بوده اند و نه کنیزی کرده اند. بلکه در جنگی اسیر شدند و دست قضا و تقدیر الهی آنان را به خانه امام رهنمون ساخته است. طبیعی است کسی که در جنگ اسیر شده باشد به او کنیز می­گویند. این بدان معنا نیست که قبلا هم کنیزی کرده باشد. اگر به روایات نظر داشته باشیم تعریفها و توصیفهای عجیبی از امامان درباره مادران خود می­بینیم.
 
پی نوشت:
 
1.شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمه، به تحقیق علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1359ق، ج 2 ص 417.