چطور به خدا نزدیک شوم؟

پرسش:
چگونه به خداوند نزدیک شویم؟
 
پاسخ:
هدفی که در منابع دینی برای انسان به تصویر کشیده شده است رسیدن به سعادت است. در قرآن کریم در آیات متعددی تعبیر «لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُون‏؛ به این امید که رستگار شوید.»(1) آمده است. سعادت در ساده ترین تعبیر به معنای لذت و آرامش پایدار است که در سایه قرب الهی تحقق پیدا کند. چنین هدفی نیاز و درخواست ذاتی هر انسان است و هیچ کسی نمی تواند خودش را از آن بی نیاز بداند. هر مقصدی از مسیر خاصی قابل دستیابی و هر هدفی به وسیله خاصی قابل تحقق است. مسیر رسیدن به سعادت زندگی دنیا و وسیله تحقق آن عبادت است. عبادت و بندگی خداوند باعث میشود عبد جایگاه واقعی خود را نسبت به خداوند بیابد و در آن قرار گیرد. جایگاه که در نزدیک ترین موقعیت ممکن به خداوند متعال است.
 
در کلامی از امام صادق(علیه السلام) به نقش واجبات در نزدیک کردن بنده به خدا اشاره شده است. امام صادق(علیه السلام) از قول رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و رسول خدا از خداوند متعال نقل میکند که میفرماید:
 
«مَا تَقَرَّبَ إِلَيَّ عَبْدٌ بِشَيْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِمَّا افْتَرَضْتُ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَيَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّافِلَةِ حَتَّى أُحِبَّه؛ هیچ بنده ای با هیچ چیزی محبوب تر از انجام واجبات به من نزدیک نشده است. (در مرحله بعد) او با نوافل و مستحبات به من نزدیک میشود تا جایی که او را محبوب خودم قرار میدهم.»(2)
 
دوری از گناهان نیز در روایت دیگری سبب قرب به خدا معرفی شده است:
 
«أَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَى مُوسَى أَنَّهُ مَا يَتَقَرَّبُ‏ إِلَيَّ عَبْدٌ بِشَيْ‏ءٍ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ ثَلَاثِ خِصَالٍ فَقَالَ مُوسَى وَ مَا هِيَ يَا رَبِّ قَالَ الزُّهْدُ فِي الدُّنْيَا وَ الْوَرَعُ‏ مِنْ مَحَارِمِي وَ الْبُكَاءُ مِنْ خَشْيَتِي فَقَالَ مُوسَى فَمَا لِمَنْ صَنَعَ ذَلِكَ فَقَالَ أَمَّا الزَّاهِدُونَ فِي الدُّنْيَا فَأُحَكِّمُهُمْ فِي الْجَنَّةِ وَ أَمَّا الْوَرِعُونَ عَنْ مَحَارِمِي فَإِنِّي أُفَتِّشُ النَّاسَ وَ لَا أُفَتِّشُهُمْ وَ أَمَّا الْبَكَّاءُونَ مِنْ خَشْيَتِي فَفِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَى لَا يُشْرِكُهُمْ فِيهِ أَحَد؛ خداوند عزيز و جليل به موسى- عليه السّلام- وحى كرد كه: بندگان من به چيزى محبوبتر از سه صفت به من تقرب نجستند. موسى (عليه السّلام) گفت: پروردگارا! آن سه صفت چيست؟ فرمود: اى موسى! آن سه، زهد در دنيا، دورى از گناهان و گريه از ترس من است. موسى (عليه السّلام) گفت: پروردگارا! براى كسى كه اين چنين باشد چه خواهد بود؟ فرمود: اى موسى! زاهدان دنيا در بهشت من بسر مى‏برند، گريه‏كنندگان از ترس من در مقام برترى قرار دارند كه غير از آنان احدى شريكشان نيست و آنان كه گناه را ترك كرده‏اند، من (در قيامت) همه را تفتيش و بازرسى مى‏كنم، اما آنان را بازرسى نخواهم كرد.»(3)
 
بنابراین عبادت و اطاعت الهی سبب قرب به او خواهد شد. اما در عین حال برخی از اعمال به طور خاص سبب تقرب به سوی خداوند می شود. امیر المومنین(علیه السلام) درباره نقش دعا میفرماید:
 
«التَّقَرُّبُ‏ إِلَى‏ اللَّهِ‏ تَعَالَى‏ بِمَسْأَلَتِهِ وَ إِلَى النَّاسِ بِتَرْكِهَا؛ نزدیک شدن به خداوند متعال از طریق درخواست کردن از اوست و نزدیک شدن به مردم از راه درخواست نکردن از آنها است.»(4)
 
امام صادق(علیه السلام) به راهکاری اجتماعی برای کسب تقرب الهی اشاره نماید:
 
«تَقَرَّبُوا إِلَى اللَّهِ تَعَالَى بِمُوَاسَاةِ إِخْوَانِكُمْ؛ با مواسات نسبت به برادران دینی تان به خداوند نزدیک شوید.»(5)
 
مواسات معمولا به غم خواری، هم یاری، مشارکت و برابری و برادری با دیگران ترجمه میشود. مواسات ساخت دیگری از مساوات است و یکی از مصادیق آن این است که فردی دیگری را در مال خود شریک کند تا او را به مرتبه خود برساند.
 
پی نوشت ها:
1. بقره، 189. 
2.کلینی، محمد بن یعقوب(329 ق)، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج‏2، ص352.
3. مجلسی، محمد باقر(1110ق)، بحار الانوار، بیروت، دار احیا التراث العربی، ج‏13، ص352.
4. عبدالواحد بن محمد، تمیمی آمدی(550 ق)، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، قم، دفتر تبلیغات، ص199. 
5. ابن بابویه، محمد بن علی(381 ق)، الخصال(صدوق)، قم، جامعه مدرسین، ج‏1، ص8.